Ukryte perły: mniej znana Szwajcaria poza utartym szlakiem turystycznym

W skrócie

Gdzie	Appenzell, Biel/Bienne, Murten, Soglio, Gruyères, Vals, Saas-Fee, Stein am Rhein, Lavaux
Koszt	Głównie za darmo; kilka płatnych dodatków zaznaczonych w tekście (zamek, spa, kolejka linowa)
Jak dojechać	Pociąg plus, w kilku przypadkach, dojazdowy autobus pocztowy
Najlepszy czas	Sezon pośredni (maj-czerwiec, wrzesień-październik) na najcichszą wersję każdego miejsca
Dobrze łączy się z	Każdą trasą ze słynnymi nazwami — większość z nich leży blisko głównego celu podróży

Szwajcaria poza oczywistym

Każdy podróżnik w końcu poznaje wielkie szwajcarskie nazwy: Lucerna, Interlaken, Zermatt, Jungfraujoch. Miejsca te są sławne z dobrego powodu — są spektakularne. Ale są też zatłoczone, szczególnie latem i w kluczowych porach dnia, a ceny podbija im własna popularność.

Szwajcaria to mały kraj o niezwykłym bogactwie naturalnym i kulturowym. Gdy tylko nieco zboczysz ze standardowej trasy turystycznej, trafisz na miejsca z tą samą zapierającą dech scenerią, tą samą szwajcarską sprawnością i serdecznością, a odwiedza je ułamek turystów. To właśnie te miejsca zamieniają dobrą podróż do Szwajcarii we wspaniałą.

Oto ukryte perły, których warto szukać.

Która ukryta perła pasuje do twojej podróży

Miejsce	Alternatywa dla	Wysiłek, by dotrzeć
Appenzell	Wędrówek w regionie Jungfrau	Bezpośredni pociąg z Zurychu, około 1 h 45 min
Biel/Bienne	Przystanków w miastach Neuchâtel lub Bazylea	Bezpośredni pociąg z Berna lub Zurychu
Murten	Starego miasta w Lucernie	Około 30 minut od Berna
Soglio	Lugano/Ticino	Pociąg do Maloja plus autobus pocztowy
Gruyères	Jednodniowych wycieczek śladem czekolady i sera w pobliżu Genewy	Łatwe pół dnia z Interlaken lub Genewy
Vals	Uzdrowisk takich jak Leukerbad	Odległe — wymagane połączenie autobusowe
Saas-Fee	Zermatt	Podobny dojazd, niższe koszty
Stein am Rhein	Mostu Kaplicznego w Lucernie	Krótki przystanek między Zurychem a Jeziorem Bodeńskim
Lavaux	Nabrzeża w Montreux	Krótki przejazd pociągiem plus szlak pieszy

Appenzell: najbardziej szwajcarska wioska, o której nigdy nie słyszałeś

Ukryte w łagodnych przedgórzach wschodniej Szwajcarii Appenzell to wszystko, co wyobrażasz sobie, myśląc o tradycyjnej szwajcarskiej wiosce — i jeszcze więcej. Malowane fasady głównej ulicy są naprawdę misterne, ozdobione scenami z ludowej sztuki, które utrzymuje się od stuleci. Centralny plac (Landsgemeindeplatz) był aż do 1990 roku miejscem ostatniej na świecie bezpośredniej demokracji pod gołym niebem, gdzie obywatele dosłownie podnosili ręce, głosując nad sprawami kantonu.

Appenzell produkuje własne mocne sery (Appenzeller jest tu prawdziwy, nie supermarketową imitacją), własny ziołowy likier (Alpenbitter) i niezwykłą gęstość szlaków pieszych wśród zielonych wzgórz usianych obsypanymi kwiatami zagrodami.

Pasmo Alpstein za wioską, w tym szczyt Säntis, oferuje jedne z najlepszych i najłatwiej dostępnych wędrówek w Szwajcarii poza Oberlandem Berneńskim. Jezioro Seealpsee, do którego dochodzi się 45-minutowym spacerem z Wasserauen, to jedno z tych miejsc, które wyglądają nieprawdopodobnie — idealnie spokojne górskie jezioro odbijające wapienne szczyty z trzech stron.

Jak dotrzeć: bezpośredni pociąg z Zurychu jedzie około 1 h 45 min. Warto zostać na noc, by zobaczyć wioskę w porannej ciszy, zanim przyjadą turyści na jeden dzień.

Biel/Bienne: najbardziej niedoceniane miasto Szwajcarii

To miejsce zaskakuje. Biel (po francusku Bienne) leży na granicy między niemieckojęzyczną a francuskojęzyczną Szwajcarią, więc jest w pełni dwujęzyczne — każdy znak uliczny, każdy komunikat, każde menu pojawia się w obu językach. To jedyne naprawdę dwujęzyczne szwajcarskie miasto większych rozmiarów, co nadaje mu niezwykłą, swobodną atmosferę kulturową.

To także zegarmistrzowska stolica Szwajcarii. Główne marki zegarków — Rolex, Omega, Swatch — mają tu znaczące zakłady. Muzeum Omegi w mieście jest bezpłatne, pięknie zaaranżowane i szczerze mówiąc fascynujące, nawet jeśli zegarki cię nie interesują.

Stare miasto jest średniowieczne i eleganckie, a tuż obok Jezioro Bieler (Bielersee) ma wyspy, winnice i region winiarski, w którym powstają doskonałe białe wina praktycznie nieznane poza krajem. Wyspa św. Piotra pośrodku jeziora była miejscem, gdzie filozof Jean-Jacques Rousseau mieszkał przez kilka tygodni i uznał je za najszczęśliwsze w swoim życiu.

Najlepsze ze wszystkiego: praktycznie żadnych turystów. Możesz w spokoju spacerować po starym mieście Biel, jeść w restauracjach, w których jesteś jedynym nie-miejscowym, i czuć, że naprawdę coś odkryłeś.

Murten (Morat): średniowieczne miasto otoczone murami, o którym czas zapomniał

Pół godziny od Berna Murten to jedno z najlepiej zachowanych średniowiecznych miast obronnych w Europie. Kompletny obwód murów wciąż stoi, możesz przejść cały obwód po szczycie murów, a miasto poniżej — jedna główna ulica z arkadowymi średniowiecznymi kamienicami — jest niemal absurdalnie urokliwe.

Jezioro obok miasta (Murtensee/Lac de Morat) to jedno z trzech jezior w regionie słynącym z doskonałych ryb słodkowodnych — filety z okonia należą tu do najlepszych rzeczy, jakie można zjeść w Szwajcarii. Restauracje wzdłuż starego portu serwują ryby złowione tego samego ranka, a lokalne białe wino z okolicznych winnic idealnie do nich pasuje.

Murten leży też w regionie Trois Lacs (Trzech Jezior), który ma wspaniałą sieć tras rowerowych wzdłuż brzegów jezior, łączącą Murten, Biel i Neuchâtel. Cały dzień na rowerze po tej trasie latem, z przystankiem na kąpiel w jednym z jezior, trudno pobić.

Soglio: najbardziej dramatyczna wioska w Ticino

Większość podróżnych, którzy docierają do Ticino (włoskojęzycznego kantonu), jedzie do Lugano lub Locarno. Mniej znajduje drogę do Doliny Bregaglia, a jeszcze mniej wspina się do Soglio.

Dramatycznie zawieszone na półce skalnej nad doliną Soglio spogląda na krajobraz kasztanowych lasów, lodowców i kamiennych wiosek, który bardziej przypomina obraz niż prawdziwe miejsce. Pisarz Johann Wolfgang von Goethe przejeżdżał tędy i nazwał je “bramą do raju”. To nie jest przesada.

Sama wioska prawie się nie zmieniła od stuleci — kamienne domy, historyczne palazzo, mały kościół i niezwykły hotel Palazzo Salis, gdzie można nocować w pokojach umeblowanych oryginalnymi antykami. Wędrówki powyżej Soglio w wysokie góry są wymagające i spektakularne.

Dotarcie tu wymaga determinacji — pociąg do Maloja, potem autobus pocztowy — ale właśnie ta trudność sprawia, że Soglio pozostaje nieodkryte.

Gruyères: zamek z serem

Większość ludzi zna Gruyères jako nazwę na opakowaniu sera. Prawdziwa wioska to coś zupełnie innego — średniowieczne miasteczko na wzgórzu z prawdziwym zamkiem, prawdziwą serowarnią i naprawdę absurdalną niespodzianką: Muzeum H.R. Gigera, poświęconym szwajcarskiemu artyście, który zaprojektował obcego z Obcego. Te rzeczy współistnieją w Gruyères w pogodnym lekceważeniu jakiegokolwiek spójnego motywu.

Wioska to jedna ulica średniowiecznych kamiennych budynków prowadząca ku zamkowi, który można zwiedzić za 12 CHF. Poniżej wioski serowarnia codziennie pokazuje, jak powstaje autentyczny Gruyère — można obejrzeć proces i skosztować efektów.

Dołącz do wycieczki z degustacją sera i czekolady w Gruyères z Genewy — świetna wycieczka jednodniowa łącząca dwa z najlepszych szwajcarskich towarów eksportowych.

Tak, w Gruyères są turyści — to nie jest całkiem miejsce poza utartym szlakiem. Ale to łatwe pół dnia z Interlaken lub jednodniowa wycieczka z Genewy, a na bardzo małej przestrzeni mieści się niezwykła ilość wrażeń.

Vals: wioska z najsłynniejszym spa na świecie

Vals to odległa górska wioska w kantonie Gryzonia, o której większość ludzi nigdy nie słyszała. Mieści jeden z najważniejszych architektonicznie budynków na świecie: Therme Vals, zaprojektowane przez architekta Petera Zumthora w 1996 roku, spa wykute niemal w całości z lokalnego kwarcytu walserskiego. Budynek jest tak uderzający, że studenci architektury odbywają tu pielgrzymki, by go zobaczyć.

Ale nie trzeba interesować się architekturą, by pokochać Vals. Samo spa jest niezwykłe — baseny o różnych temperaturach, część wewnątrz, część na zewnątrz, w górskiej scenerii, przy której zwykłe hotelowe spa wyglądają bardzo przeciętnie. Wioska wokół jest cicha, tradycyjna i pięknie położona.

Droga lub przejazd autobusem do Vals przez wąwóz Renu Walserskiego (Valser Rhein) jest sam w sobie spektakularny. To naprawdę odległa Szwajcaria — miejsce, gdzie nocna cisza jest absolutna.

Saas-Fee: lodowcowa wioska bez samochodów

Saas-Fee leży w kotlinie otoczonej 13 czterotysięcznikami, a między nimi spływa lodowiec Fee. Wioska jest wolna od samochodów — parkujesz przy wjeździe i wszędzie chodzisz pieszo lub jeździsz elektrycznymi taksówkami. Atmosfera jest głęboko spokojna, tak jak zawsze bywa w górskich kurortach bez samochodów.

Latem Saas-Fee jest tańsze i mniej zatłoczone niż sławniejszy sąsiad Zermatt, który również jest dostępny bez samochodu, ale ma wyraźnie wyższe ceny. Wędrówki są tu znakomite — trasy wiodą przez moreny lodowcowe i wokół górskich jezior, z widokami na szczyty, które gdziekolwiek indziej w Alpach byłyby gwiazdami programu.

Metro Alpin, dojeżdżające na wysokość 3500 metrów, daje dostęp do letniego narciarstwa i spacerów po lodowcu. Kolejka linowa Hannig wwozi na punkty widokowe z widokiem na dolinę otoczoną szczytami. Sama wioska ma dobre restauracje, przytulne opcje noclegowe i ten rodzaj autentycznej atmosfery górskiego kurortu, który Zermatt coraz trudniej utrzymać pod ciężarem własnej sławy.

Stein am Rhein: nadreńskie miasteczko jak z bajki

Tam, gdzie Ren wypływa z Jeziora Bodeńskiego w północno-wschodniej Szwajcarii, leży Stein am Rhein — małe miasteczko z prawdopodobnie najbogaciej zdobionymi średniowiecznymi fasadami domów w Europie. Główny plac i nabrzeże pokrywają malowidła w stylu trompe-l’oeil, herby i sceny z historii Szwajcarii, wszystkie utrzymane w doskonałym stanie. Stojąc na rynku, naprawdę czujesz się, jakbyś trafił do innego stulecia.

Jest tu turystycznie w tym sensie, że ludzie przyjeżdżają specjalnie, by to zobaczyć — ale to dobry rodzaj turystyki. Tłumy są daleko mniejsze niż w sławniejszych szwajcarskich miejscach, a miasteczko wynagradza powolne zwiedzanie. Nad miasteczkiem, na wzgórzu, stoi klasztor (Kloster St. Georgen) z doskonałymi średniowiecznymi krużgankami, a spacer wzdłuż Renu powyżej miasta daje panoramiczne widoki na dachy i rzekę.

Stein am Rhein świetnie sprawdza się jako przystanek w drodze między Zurychem a Jeziorem Bodeńskim lub jako półdniowa wycieczka z Schaffhausen, które ma własną słynną atrakcję — Wodospad Reński, największy wodospad w Europie.

Winnice Lavaux: kraina wina nad Jeziorem Genewskim

Między Lozanną a Montreux północny brzeg Jeziora Genewskiego jest tarasowo pokryty winnicami, które stromo schodzą ku wodzie — krajobraz tak wyjątkowy, że wpisano go na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. To winnice Lavaux, a wino, które tu powstaje (głównie Chasselas, szwajcarski biały szczep), jest prawie nigdy nie eksportowane, więc degustacja na miejscu to naprawdę lokalne doświadczenie.

Szlak spacerowy przez winnice — Lavaux Vineyard Terraces Trail — liczy około 14 kilometrów między Lozanną a Montreux i wiedzie przez wiejskie piwnice winiarskie, punkty widokowe na jezioro i jedne z najbardziej filmowo pięknych krajobrazów Szwajcarii. Połączenie błękitnego jeziora, tarasowych winorośli, historycznych kamiennych wiosek i ośnieżonych szczytów Alp francuskich po drugiej stronie wody jest niezwykłe.

Najlepiej odwiedzić w późnym październiku, w czasie winobrania, gdy liście złocą się, piwnice tętnią życiem, a świeżo tłoczony sok winogronowy (Süssmost) można kupić prosto od producentów.

Znajdź własną ukrytą Szwajcarię

Powyższe miejsca to punkty wyjścia, nie wyczerpująca lista. Sieć kolejowa i system szlaków pieszych Szwajcarii łączą praktycznie każdy zakątek kraju, w tym wiele więcej takich miejsc — małych, pięknych, spokojnych i całkowicie poza radarem większości odwiedzających. Jeśli planujesz przemieszczać się między kilkoma z nich, Swiss Travel Pass obejmujący pociągi, autobusy i statki upraszcza przesiadki.

Najlepsza strategia ich znajdowania: spójrz na wioski po obu stronach słynnych destynacji na mapie. Gdzie jest Interlaken, tam jest też Brienz. Gdzie Zermatt, tam Saas-Fee. Gdzie Lucerna, tam Stans i Engelberg. Drugi plan bywa równie dobry jak gwiazdy pierwszej wielkości, za pół ceny i przy jednej dziesiątej tłumu.

Po ogólną pomoc w planowaniu zajrzyj na strony przewodnik dla osób odwiedzających Szwajcarię po raz pierwszy i najlepszy czas na wyjazd, które dają dobry kontekst do zaplanowania podróży wokół niektórych z tych mniej odkrytych zakątków.

Sekret Szwajcarii polega na tym, że nawet ukryte perły nie są tak naprawdę ukryte. Leżą sobie na mapie, w sieci kolejowej, łatwo dostępne. Jedyne, czego trzeba, by je znaleźć, to chęć, by spojrzeć trochę dalej niż utarta ścieżka.

Często zadawane pytania o Ukryte perły

Czy do tych ukrytych pereł faktycznie trudniej dotrzeć niż do słynnych szwajcarskich miasteczek? Większość nie. Appenzell, Murten, Gruyères i Stein am Rhein to bezpośrednie lub niemal bezpośrednie podróże pociągiem. Wyjątkiem jest Soglio, wymagające przesiadki na autobus pocztowy, i właśnie dlatego pozostaje ciche.

Czy te miejsca zapełniają się w szczycie sezonu? Niektóre do pewnego stopnia — Gruyères i Stein am Rhein przyjmują w lipcu i sierpniu realną liczbę turystów — ale nigdzie nie dochodzi to do skali spotykanej na Moście Kaplicznym w Lucernie czy przy punkcie widokowym na Matterhorn w Zermatt. Wizyta w dzień powszedni lub poza południem wciąż daje zauważalnie spokojniejsze doświadczenie.