Reisgids Lugano

Waarom Lugano bezoeken

Wie vanuit de Duitstalige kantons Ticino binnenrijdt, merkt onmiddellijk dat er iets verandert. De taal springt over op het Italiaans; de architectuur wordt donkerder en gevuld met terracotta en steen; het eten wordt rijker, de koffie sterker en het levenstempo voelbaar rustiger. Lugano is de hoofdstad van dit meest zuidelijke Zwitserse kanton, en het vertegenwoordigt Zwitserland op zijn meest mediterraan — niet een namaak-Italië, maar een werkelijk eigen cultuur die de Italiaanse sensibiliteit heeft geabsorbeerd terwijl ze de Zwitserse orde en efficiëntie heeft behouden.

De ligging is buitengewoon. Het Meer van Lugano kronkelt tussen steil beboste bergen, het diepblauwe-groene water spiegelt toppen die overal in de Alpen indruk zouden maken. De stad klimt langs de noordoever in een reeks terrassen, met de centrale pleinen aan het meer — de Piazza della Riforma — als kloppend hart van een levendige kleine stad. Palmbomen omzomen de promenade; de koffiecultuur wordt serieus genomen; en het middaglicht op het meer is het soort schouwspel waarvoor schilders specifiek komen.

Lugano is ook het financiële centrum van de Italiaanstalige wereld buiten Italië zelf, wat het een economische verfijning en een uitstekende horeca-infrastructuur geeft. De hotels zijn goed, de restaurants zeer goed, en de algehele bezoekervaring is gepolijst zonder kunstmatig aan te voelen.

Hoe kom je in Lugano

Per trein

Lugano ligt aan de belangrijkste Gotthard-spoorlijn — de voornaamste noord-zuidverbinding van het Zwitserse spoorwegennet. Sinds de opening van de Gotthardbasistunnel in 2016 (de langste en diepste spoortunnel ter wereld) zijn de reistijden drastisch ingekort. Vanuit Zürich: 2 uur 20 minuten. Vanuit Bazel: 2 uur 40 minuten. Vanuit Genève: circa 3 uur 30 minuten via Bern. Milaan (midden-Italië) is 1 uur 10 minuten per Eurocity express.

De Swiss Travel Pass dekt het Zwitserse deel van al deze routes.

Per vliegtuig

De kleine luchthaven Lugano-Agno heeft een beperkt aantal Europese vluchten. Handiger is de luchthaven Milaan Malpensa (circa 1 uur per bus of taxi), die uitgebreide internationale verbindingen biedt.

Rondkomen in Lugano

Het centrale meerfront en de oude stad zijn compact en voetgängervriendelijk. Een kabelbaan verbindt het centraal station met het meerfront. Een netwerk van boten bedient het meer en verbindt Lugano met Morcote, Gandria en de Italiaanse oever.

Beste bezienswaardigheden in Lugano

Meercruise naar Morcote

Het dorp Morcote, op een landtong aan het zuidelijke uiteinde van de westelijke arm van het meer, wordt vaak het mooiste dorp van Zwitserland genoemd — en niet zonder reden. Gekleurde huizen bestijgen de heuvel achter een kerk die boven het meer uittorent, met trappaadjes die de niveaus verbinden door tuinen van cipres en magnolia. De boottocht vanuit Lugano duurt circa 40 minuten en is op zichzelf al een groot genoegen — het meer versmalt en kronkelt naar de zuidpunt, waardoor je een reeks steeds wisselende vergezichten krijgt. Vanuit Lugano: meercruise naar Morcote.

Zelfgeleide voedseltour door de oude stad

De Italiaanse eetcultuur van Lugano uit zich in uitstekende espresso, aperitivocultuur, risotto met lokale wijn en vis uit het meer. Een zelfgeleide voedseltour door de oude stad laat je op eigen tempo de overdekte markt, de ambachtelijke winkels en de bakkers verkennen: Lugano: Taste My Swiss City zelfgeleide voedseltour. Een uitstekende manier om een ochtend door te brengen voor een middag op het meer. Zie ook onze bredere gids over chocoladetours.

Monte San Salvatore

De kabelbaan vanuit de wijk Paradiso stijgt naar de top van de Monte San Salvatore op 912 meter — een rotsachtige piek die dramatisch oprijst uit de meeroevers en een 360-graden panorama biedt over het meer, de omliggende bergen en op heldere dagen zelfs tot de Apennijnen in Italië. Op de top staat een eenvoudig restaurant en een klein geologisch museum. De afdaling te voet door het bos duurt circa 90 minuten en is een aangename wandeling.

Monte Brè

Aan de andere (oostelijke) kant van Lugano biedt de kabelbaan naar Monte Brè (925 meter) een ander uitzichtpunt — terug over de stad en het meer richting Monte San Salvatore. Het dorp Brè op de top is een kleine kunstenaarskolonie met een handvol galerijen en een eenvoudig restaurant. Een prettige halve dag bestaat uit de kabelbaanavond, een wandeling door het dorp en een picknick bij het uitzichtpunt.

De oude stad en het lakeside-plein

De oude stad van Lugano is geconcentreerd rond de Piazza della Riforma — het hoofdplein — en de voetgangerszones die er van uitwaaieren. De sfeer is oprecht Italiaans: caféterrasjes op het plein, ijssalons die om klanten concurreren, en het dagritme is gebouwd rond ochtendkoffie, middaglunch en middagaperitivo. De kathedraal van San Lorenzo, op de heuvel boven de oude stad, heeft een fraai Italiaans renaissancegevel.

De zaterdagmarkt op de Piazza della Riforma en de Via Nassa is een van de kleurrijkste en levendigste van de regio, met lokale producten, kaas, wijn en seizoensspecialiteiten.

Gandria-dorp

Een paar kilometer ten oosten van Lugano langs de noordoever van het meer ligt Gandria, een klein vissersdorp dat steil afloopt naar het water, zonder autowegen. De boot vanuit Lugano doet er 30 minuten over; het meerpad te voet circa 90 minuten. Het dorp heeft verscheidene uitstekende visrestaurants en een klein douanemuseum aan de overkant op de Italiaanse oever. Het is merkbaar stiller en authentieker dan Morcote — een bezoek voor de rust alleen is al de moeite waard.

De Bernina Express en Glacier Express-verbindingen

Vanuit Lugano bereik je via treinverbindingen naar het noorden via Bellinzona het Rhaetische Spoorwegnetwerk in Graubünden — een van de meest spectaculaire smalspoornetwerken ter wereld. De Bernina Express van Chur naar Tirano steekt de Berninapas over op meer dan 2.000 meter in een buitengewone reeks viaducten en spiraalloze tunnels. De Glacier Express van Zermatt naar St. Moritz kan op verschillende punten worden bijgesprongen.

Verblijven in Lugano

Het meerfront

De belangrijkste verblijfszone ligt direct op of boven de oevers van het meer tussen het centrale Lugano Centro en Paradiso. Grote hotels hier — waaronder de Villa Castagnola en verscheidene andere historische etablissementen — rekenen flinke toeslagen voor kamers met meerzicht. De ligging is schitterend: direct toegang tot de promenade, de bootsteiger en het centrale plein.

De oude stad

In de oude stad verblijven geeft de sfeervollste accommodatie. Een klein aantal boutiquehotels en bed-and-breakfasts is gevestigd in verbouwde historische panden in het voetgangersgezinde centrum. Ze zijn in het hoogseizoen snel volgeboekt.

Paradiso en Cassarate

Deze wijken aan weerszijden van het stadscentrum bieden een ruimer aanbod aan accommodatie tegen iets lagere prijzen. De kabelbaan naar Monte San Salvatore vertrekt vanuit Paradiso, wat dit bijzonder handig maakt als dat uitstapje op je lijstje staat.

Eten en drinken in Lugano

Wat eten

De Ticinese keuken is een werkelijk eigen Zwitsers-Italiaans mengsel. De risotto wordt hier bereid met lokale witte wijn van de Merlot-producerende heuvels bij Lugano; de polenta is grof en wordt als middelpunt geserveerd met wild of meervis; de meervis — lavarello (forel), tinca (zeelt) en persico (baars) — is vers, uitstekend en eenvoudig bereid.

De grotto-traditie staat centraal in de eetcultuur van Ticino. Een grotto is een eenvoudig buitenrestaurant, traditioneel in een grot of in een heuvelzijde uitgehouwen, met eenvoudig lokaal eten — koud vlees, kaas, polenta, salami — en de plaatselijke huiswijn. Grotti zijn open van het voorjaar tot het najaar; de beste liggen in de heuvels boven Lugano in dorpen als Brè en Sonvico.

De aperitivocultuur wordt serieus nageleefd. Tussen 17.00 en 19.00 uur vullen barterrassen in de hele stad zich voor het ritueel van een Campari spritz of Aperol met olijven en kleine hapjes.

Merlot

Ticino produceert uitstekende Merlot-wijnen op de heuvels boven Lugano. Dit zijn geen Italiaanse wijnen — ze hebben het Zwitserse karakter van zuiverheid en precisie — maar het druivenras geeft een warmte en rondheid die de koelere noordelijke Zwitserse kantons niet kunnen produceren. Veel producenten bieden kelderbezoeken en proeverijen aan.

Dagtochten vanuit Lugano

Bellinzona

Op dertig minuten treinreis is Bellinzona de kantonale hoofdstad van Ticino en heeft de meest buitengewone concentratie middeleeuwse vestingen in Zwitserland — drie kastelen op opeenvolgende heuveltopposities boven de stad, allemaal op de UNESCO-lijst en allemaal toegankelijk voor bezoekers. De zaterdagmarkt op het plein beneden is een van de beste van Ticino.

Locarno en Lago Maggiore

Op een uur treinen ligt Locarno aan het noordelijke uiteinde van Lago Maggiore — het grote Italiaanse meer dat zich naar het zuiden uitstrekt tot in Lombardije. De stad is beroemd om zijn filmfestival aan het einde van augustus (op de Piazza Grande) en om het heiligdom boven de stad bij het Santuario della Madonna del Sasso. Boottochten op Lago Maggiore zijn uitstekend; de Borromese Eilanden zijn bereikbaar vanaf de Italiaanse oever.

Como (Italië)

Op een uur trein (via Lugano naar de grensovergang) is Como de meest elegante van de Italiaanse meersteden, met een prachtige kathedraal, waterfront-promenade en toegang tot de volledige lengte van het Comomeer. Visumvereisten gelden voor niet-Schengen bezoekers.

Ascona

Op dertig minuten bus vanuit Locarno is Ascona een kleine stad aan het meerfront met een geschiedenis als kunstenaars- en bohémiengemeenschap. Het meerplein en de smalle steegjes van de oude stad zijn uitzonderlijk mooi.

Praktische tips

Taal en cultuur

Italiaans is de officiële taal van Ticino en de meeste mensen spreken Italiaans in het dagelijks leven. Zwitsers-Duits wordt begrepen, maar Engels wordt vaker gebruikt als tweede taal voor het toerisme. Het culturele tempo is Italiaans — de lunch duurt langer, winkels kunnen ‘s middags sluiten, en de avonden beginnen later dan in Duitstalig Zwitserland.

Valuta

Zwitserland gebruikt de CHF, maar de nabijheid van Lugano tot Italië betekent dat soms ook eurobedragen worden vermeld. Betaal in CHF voor de beste wisselkoers.

Zomerhitte

Juli en augustus kunnen erg warm zijn in Lugano — temperaturen van 30-35 graden Celsius zijn niet ongewoon. Het meer biedt verkoeling; ‘s middags zwemmen hoort echt bij de cultuur. Vertrek vroeg voor bergexcursies, voor de middaghitte opbouwt.

Kosten

Lugano is iets minder duur dan Zürich of Genève, maar aanzienlijk boven de gemiddelde Italiaanse prijzen. Reken op CHF 25-40 voor een zittend middagmaal, CHF 50-80 voor diner in een goed restaurant. Zie onze budgetgids voor Zwitserland.

Wanneer Lugano bezoeken

April tot oktober is het hoofdseizoen. Het meer is het warmst in juli en augustus; het voorjaar (april tot mei) brengt spectaculaire bloesemweergave en aangename temperaturen; de herfst (september tot oktober) is gouden en warm, met druivenoogst in de heuvels boven de stad.

De winter is mild naar Zwitserse maatstaven — zelden onder nul in de stad zelf — maar veel bootdiensten op het meer en sommige restaurants rijden op halve capaciteit. De kerstmarkt in de oude stad is aangenaam.

Lugano is een van de bestemmingen in Zwitserland die het hele jaar goed werkt, in het bijzonder voor bezoekers die de mediterrane sfeer waarderen. Een 7-daags Zwitserland-itinerarium dat Lugano omvat, combineert het doorgaans met de noordelijke Zwitserse steden via de spectaculaire Gotthard-route, en misschien met een rit op de Bernina Express voor een van de grote Alpijnse spoolervaringen.

Kunst en cultuur in Lugano

Lugano’s kunstscène is substantiëler dan de reputatie als lakeside-vakantieplaats doet vermoeden. Het cultureel centrum LAC (Lugano Arte e Cultura) aan het waterkant is een opvallend modern gebouw uit 2015 dat theater, opera en beeldende kunsttentoonstellingen huisvest in een van de meest indrukwekkende culturele faciliteiten van de Italiaanstalige wereld. Het LAC herbergt ook het MASI — het Museo d’Arte della Svizzera Italiana — met een omvangrijke collectie Zwitserse en internationale moderne kunst.

De Villa Ciani in het centrale park is een 19e-eeuwse patriciërsvilla die nu regelmatig tijdelijke kunsttentoonstellingen huisvest, omgeven door een van de mooiste parken van Ticino. Het Parco Ciani aan het meerfront is gratis toegankelijk en een heerlijke plek voor een ochtend.

De parken en tuinen van Lugano

Het milde klimaat van Lugano laat een uitzonderlijke verscheidenheid aan mediterrane en subtropische planten gedijen in de buitenlucht. Het Parco Ciani langs het meerfront heeft enorme platanen, formele bloemperken en een goed café. De botanische tuin Villa Heleneum aan de oostelijke oever van het meer heeft exotische planten uit de hele wereld in een terrastuin die afdaalt naar het water.

De Giardino Belvedere aan de meerpromenade ten westen van de oude stad is een gratis beeldentuin met werken van onder meer Giacometti, Manzù en Vela, geïnstalleerd tussen de bloeiende planten en het meerzicht.

Winkelen in Lugano

Lugano is de belangrijkste winkelbestemming voor het Italiaanstalige deel van Zwitserland en trekt Italiaanse shoppers van over de grens aan voor de combinatie van Zwitsers productaanbod en sfeervolle meerligging. De Via Nassa — de belangrijkste voetgangerswinkelstraat — heeft luxeboetieks en Zwitserse horlogemerken. De oude stadsstraten rond de kathedraal hebben meer onafhankelijke en ambachtelijke winkels, en de overdekte markt in het oude Palazzo Civico herbergt lokale voedselproducenten en ambachtslieden op marktdagen.

Transport via de Gotthard

De Gotthardbasistunnel, de langste spoortunnel ter wereld met 57 kilometer, opende in 2016 en heeft het reizen tussen noord en zuid Zwitserland ingrijpend veranderd. De reistijd van Zürich naar Lugano daalde van circa 3 uur naar iets meer dan 2 uur. Deze tunnel loopt bijna op zeeniveau onder de Alpen door, in tegenstelling tot de oudere Gotthard-bergspoorlijn die een spectaculaire 1.100 meter hoge bergpas oversteekt.

Bezoekers die vanuit het noorden komen, kunnen kiezen tussen de snelle basistunnelroute (efficiënt en comfortabel) en de oudere bergweg via de Gotthard Panorama Express — een schilderachtige dienst die een boottocht op het Vierwaeldstattersee combineert met een panoramatrein over de historische Gotthard-bergspoorlijn, waarna je Lugano binnenrijdt via een van de meest dramatische Alpijnse landschappen in Zwitserland. Controleer de Swiss Travel Pass inbegrepen diensten voor beide routes.

Je Lugano-bezoek plannen

Twee nachten is het minimum om Lugano goed te beleven — één dag voor de oude stad, het meerfront en Monte San Salvatore; één dag voor de boot naar Morcote of Gandria. Drie nachten biedt ruimte voor een dagtocht naar Bellinzona, Locarno of de Italiaanse oever.

Lugano beloont bezoekers die het Italiaanse ritme omarmen: een echte espresso en een koek ‘s ochtends, een volledige lunch (geen boterham), een middagsiestevan zodra de hitte het vraagt, en een lang avond-aperitivo gevolgd door diner. Dit is niet het tempo van noordelijk Zwitserland; het is het tempo van de Middellandse Zee, en dat is werkelijk verkwikkend.

De combinatie van Lugano met Zürich of Luzern via de Gotthard-route maakt voor een uitstekend Zwitsers circuit dat zowel de Duitstalige als de Italiaanstalige tradities van het land omvat. Een 7-daags Zwitserland-itinerarium dat Lugano als zuidelijk eindpunt neemt, geeft de reis het gevoel ergens werkelijk anders aan te komen — op de best denkbare manier. Zie de gids voor dagtochten vanuit Luzern voor verbindingen vanuit centraal Zwitserland en bredere itinerairplanning.